Geschiedenis

Al in de middeleeuwen – nog voor Leeuwarden aan de bouw van de Oldehove begon – bood het Sint Anthony Gasthuis onderdak aan ouderen. Het  was toen een instelling voor proveniers. Rijken betaalden een inkoopsom en verzekerden zich daarmee van een levenslange huisvesting en voeding en van verpleging als ze ziek werden.

 

1425

Nog voor Leeuwarden aan de bouw van de Oldehove begon – de oudste vermelding van het Gasthuis dateert uit 1425 – bood het Sint Anthoon al onderdak aan ouderen. Het  was toen een instelling voor proveniers. Rijken betaalden een inkoopsom en verzekerden zich daarmee van een levenslange huisvesting en voeding en van verpleging als ze ziek werden. Arme proveniers kregen dit alles deels of helemaal gratis. Hoewel de grootste groep bewoners van het Sint Anthoon ouderen waren, nam het ook geestelijk of lichamelijk gehandicapten op. Het Gasthuis kon deze liefdadige activiteiten ontplooien dankzij kleinere en grotere giften. Vooral de Leeuwarder families Burmania, Minnema, Auckama, Wiarda en Jellama deden royale schenkingen. De voogden beheerden het vermogen van het Gasthuis zorgvuldig.

1600
timeline-img

Aan het begin van de zeventiende eeuw bestond het Gasthuis uit een serie gebouwen aan de Grote Kerkstraat met een vleugel haaks daarop langs de huidige Sint Anthonystraat. In de volgende eeuwen werden voortdurend nieuwe woon- en slaapvertrekken bijgebouwd waardoor een wat rommelig complex rond een binnenplaats ontstond.

1650

De geschiedenis van de Prinsentuin begint rond het jaar 1650 toen Willem Frederik een stuk grond kreeg aan de noordelijke stadswal van Leeuwarden.

1864

Tegen het midden van de negentiende eeuw was alle beschikbare ruimte aan de zuidkant van de grote Kerkstraat opgebruikt. Toch steeg de vraag naar huisvesting van ouderen: plaats voor uitbreiding werd achter de bebouwing van de Grote Kerkstraat noordzijde gevonden. Het Nieuw Sint Anthony Gasthuis dat daar verrees was geen hofje, maar een instituut voor collectief wonen. Het voldeed bij de opening in 1864 aan de modernste inzichten voor institutionele ouderenzorg.

1875
timeline-img

Inmiddels voldeden de huisjes en kamertjes van het oude Gasthuis aan de Grote Kerkstraat niet meer aan de eisen en het Gasthuisbestuur verving ze in 1875 door een modern proveniershuis. In de volksmond kreeg het de naam Oud Sint Anthoon.

1910
timeline-img

In de loop van de tijd vonden aan beide gebouwen verscheidene veranderingen plaats. De meest in het oog springende toevoeging aan het Nieuw Sint Anthony Gasthuis was de Julianavleugel in 1910. Minder zichtbaar, maar even belangrijk, waren de voortdurende interne moderniseringen.

1980

Het Sint Anthony Gasthuis beperkte zich vanaf de jaren 1980 tot de exploitatie van appartementen voor zelfstandig wonende senioren. Het Oud Sint Anthoon werd verkocht en het Nieuw Sint Anthony Gasthuis verbouwd tot een complex seniorenappartementen met diverse gemeenschappelijke voorzieningen.

2010
timeline-img

Om aan de vraag naar kwalitatief hoogwaardige huisvesting te kunnen voldoen, werd in 2010 besloten het Gasthuis te renoveren en uit te breiden. Het Sint Anthoon had in de loop der tijd alle panden in het blok tussen de Grote  Kerkstraat, Wijde Gasthuissteeg, Perkswaltje en Pijlsteeg verworven. Het transformeerde de verpauperde huizen aan de Grote Kerkstraat en de Pijlsteeg tot comfortabele levensloopbestendige individuele woonhuizen. Deze verlenen een van de mooiste straten van Leeuwarden extra glans. Ook de woningen aan het Perkswaltje die het Gasthuis aan het eind van de negentiende eeuw had laten bouwen, werden gemoderniseerd en van huisliften voorzien. Veelomvattend was ook de renovatie en uitbreiding van het Nieuw Sint Anthoon. De historische uitstraling van het gebouw kon daarbij versterkt worden.

2019

Renovatie voltooid.

Meer lezen

Wie meer wil lezen over de geschiedenis van het Gasthuis vindt op de website van het HCL de tekst van een boek daarover.

Een wetenschappelijke publicatie waarin veel aandacht aan de oudere geschiedenis van het Sint Anthony Gasthuis wordt besteed is het boek van Joke Spaans uit 1997 onder de titel Armenzorg in Friesland 1500-1800.